آشنایی با انواع لباس های محلی کوردی

آشنایی با انواع لباس های محلی کوردی

آشنایی با انواع لباس های محلی کوردی

کردهای ایران یکی از قدیمی ترین مردم و اقوام فلات ایران هستند که هم اکنون در مناطق وسیعی از این سرزمین زندگی می کنند. در میان آداب و رسوم این مردم، می توان هنوز یکی از زیباترین پوشش ها و لباس های دنیا را یافت. لباس هایی رنگارنگ و با جنس هایی عالی که در طول قرن ها توسط مردم کرد، چه در ایران و چه در عراق استفاده می شود. لباس محلی کردی برای مردان و زنان کرد از قسمت های مختلفی تشکیل شده است و گاهی آداب خاصی در پوشش و حتی بستن شال کمر یا روسری زنان دارد. جدای از جزئیات ظاهری که در میان هر یک از روستاها و قبایل کرد ایران دیده می شود، اشتراکات کلی در میان لباس محلی کردی دیده می شود. مجله الی گشت برای کسانی که به لباس های محلی و رنگی یا لباس های سنتی ایران علاقه مندند، به معرفی لباس های  محلی کردی برای آقایان و خانم ها می پردازد.

خصوصیات لباس های سنتی و محلی کردی

لباس مردان و زنان کُرد از سه قسمت اصلی تن پوش، سرپوش و پای افزار تشکیل شده است. همچنین لباس مجالس و مهمانی ها با لباسی که برای روزمرگی استفاده می شود، بسیار متفاوت است. اگر به نواحی مختلف کردستان مانند اورامان‌، سقز، بانه‌، گروس‌، سنندج‌، مریوان یا اقوام کرد نشین شمال خراسان یا کرد کرمانج دقت کنید، در جزئیات لباس محلی کردی آن ها تفاوت های بسیاری پیدا خواهید نمود. حتی بستن شال کمر مردان در هر منطقه با منطقه ای دیگر متفاوت است. با این وجود پوشش کامل بدن در کلیت و در لباس های محلی کردی با یکدیگر یکسان است

قدمت لباس کردی

قدمت لباس کردی به قدمت خود مردمان کرد برمی‌گردد و اگر بخواهیم به تصویری مستند از قدیمی‌ترین لباس کردی استناد کنیم، باید به مستندات تاریخی رجوع کنیم. در حجاری های ورودی کاخ آپادانا و در میان هدیه آوردندگان به بارگاه می توانید مردان کرد و ماد را ببینید که لباس هایی همانند لباس های محلی کردی مردمان کرد بر تن دارند.

 پانتول یا رانک‌: در میان لباس های کردی مردانه شاید شلوار کردی بسیار مشخص و شناخته شده باشد. به شلوارهای کردی که به شکل شلواری گشاد با دم‌پای تنگ دوخته می شوند پانتول یا رانک می گویند. رنگ لباس های مردان کردی به صورت تک رنگ قهوه ای، سورمه ای، خاکستری و … می باشد. در میان لباس های محلی کردی می توان چوخه و رانک را در مجموع، لباس کلی و بخش اصلی لباس مردان کردی دانست.

ملکی‌: نیم‌تنه‌ای همرنگ پانتول و بدون یقه است که از پایین نیم‌تنه تا بالا به وسیله دکمه بسته می‌شود.

پشت تند: همان شال است. از پارچه گل‌دار به طول شش متر درست می‌شوند بدین ترتیب که پارچه را از سمت عرضش تا کرده می‌دوزند و بعد آن را به ‌صورت مختلف ساده و گره چین به کمر می‌بندند. در میان لباس های محلی کردی و مردانی که اسلحه دارند، آن‌های که صاحب اسلحه کمری هستند، وسایلشان را با شال به دور کمر نگه می دارند.

دستار: به کلاه و یا همان پارچه ای که مردان کردی به دور سر خود می بندند دستار می گویند. به دستار نام های دیگری همانند کلاغه‌، دشلمه‌، مندلی‌، رشتی‌، و سروین‌ (سربند) نیز می گویند. همانطور که قبلا گفتیم نحوه بستن دستار در میان مردان کرد نواحی مختلف متفاوت است. همچنین زنان نیز چنین پارچه و روسری را هم به دور سر خود می بندند منتها با دستار مردان متفاوت است.

کلاش یا گیوه: کلاش که توسط هورامانیها ساخته شده است پاپوشی یا همان کفشی است که آن هم عموما به رنگ سفید دوخته می شود. در دوخت کلاش و گیوه از ظرافت خاصی استفاده می کنند. آن را با بافت های مختلفی می دوزند. این پاپوش از بدبو شدن پا جلوگیری می‌کند و پا را خنک نگه می‌دارد. حتی امروزه طرح ها و بافت های جدیدی از گیوه را با کفی های چرمی جدید می توانید در بازار پیدا کنید. این نوع کفش حتی جهانی شده است. کفش های گیوه از رشته نخ های پنبه ای بافته می شود.

کراس: کراس همان پیراهن که البته بیشتر برای لباس های محلی کردی زنانه استاده می شود اما گویا مردان کردی نیز چنین لباسی دارند. این لباس یقه ندارد و به علاوه به انتهای آستین‌ها سورانی اضافه می کنند.

چوپی: دستمالی است که در هنگام رقص کردی آن را در دست می گیرند.

کله بال: نوعی از نمد پوششی است که چوپانان در مناطق چرای گله در صحرا استفاده می‌کنند.

 

کِلاو: کلاو در واقع همان کلمه کلاه است که در تلفظ و گویش کردی به این شیوه گفته می شود. کلاه محلی مردان کردی با دقت و ظرافت خاصی همراه با نقش و نگارهایی بر جایی مانده از فرهنگ اصیل کردی ساخته می شود. این کلاه عموما به رنگ‌های سیاه ‌و سفید و در دو صورت بلند یا تخت بافته می‌شود. گاهی رنگ های دیگر را در بافت و تزئین این کلاه ها به کار می گیرند. کلاو به همراه پیچ استفاده می شود.

لباس مردان کردی

چوخه‌: نام های متفاوتی در میان مردمان کردی دارد. این لباس یا نیم تنه برای فصل زمستان استفاده می شود و و خواستگاه آن، منطقه هورامان است. چوخه، نیم‌تنه‌ای پنبه‌ای یا پشمی به شکل پارچه ساده یا گل دار از پشم، کرک و مو است که در ناحیه سقز، بانه و مریوان به آن کوا می‌گویند و در سنندج آن را چوخه‌ می‌نامند. این لباس نیم‌تنه‌، عموما همراه با رانک که همین جنس را دارد پوشیده می شود. نوع مرغوب چوخه و رانک از نوع موی بزی معروف به مرغوز یا “مه ره ز” تولید می شود. نوع مرغوب این لباس را در مهمانی ها و جشن ها می پوشند.

 

لفکه سورانی یا سورانی: پارچه ای به رنگ سفید و همانند ساعدبند یا پابند است که بسیار فراخ و بلند و با زبانه‌ای مثلث شکل در انتهای آستین است. لفکه و سورانی را در مهمانی ها و مجالس رقص محلی کردی نیز استفاده می کنند. سورانی را در حالت عادی، روی آستین به صورت باز می‌بندند و در مواقع اضطراری و مخصوصا در مواقع جنگ، دو سر سورانی به هم گره زده و محکم می شود. سورانی‌ها باعث تسهیل بالا زدن آستین‌ها در مواقع شستن دست و صورت هستند.

شال: نام های مختلفی همانند “پشت وین”‌ و “پشت ینه”‌ به شال کمر می دهند. شال کمر از پارچه ای نخی و عموما با طرح های راه راه یا شطرنجی بافته می شود. طولی به اندازه ۳ تا ۱۰ متر دارد. شال کمر بر خلاف تصور به اشکال مربعی دوخته می شود. هنگام بستن شال مربعی به دور کمر آن را ابتدا مثلثی تا زده و سپس به شکل نواری یا هر شکل دیگری که بخواهند در می آورند. تا زدن شال مربعی به دور کمر، باعث گرم نگه داشتن بدن مردان نیز می شد.

دگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.

فرنجی یا قوته‌باڵ ‌: یا «فره‌جی» که ویژه مردان ناحیه اورامانات است و از نمد ساخته و آماده می‌شود. اگر به لباس مردان چوپان در زمستان دقت کنید، بالاتنه یا جلیقه ای پشمی را در تن آن ها خواهید دید که در ناحیه شانه کمی به سمت بیرون برآمدگی دارد. به همین لباس کرک و پشمی، فرنجی می گویند.

ساق‌بند پشمی (پوزوانه): در قدیم برای جلوگیری از سرمای شدید منطقه در فصل زمستان و حرکت آسان در داخل برف و جلوگیری از رسیدن رطوبت به پاها، جلوگیری از گزش مار در فصل تابستان، جمع کردن شلوار گشاد کردی برای عبور از کوهستان‌ها و سنگلاخ‌های صعب‌العبور منطقه از ساق بند استفاده می کردند.

 

پیچ: دستمال، دستار یا در میان عامه “دزمال” و گاهی  به رنگ سیاه ‌و سفید است. پیچ به همراه کِلاو استفاده می شود. آن را با گذاشتن کلاه روی سر و به دور آن پیچانده می‌شود و در قسمت پشت سر در درون دستمال محکم می شود تا شل نشده و از سر نیفتد.

تعریف دیگری از پیچ یا پچ: پارچه‌ای است سه متری و اغلب گل‌دار که در انتهایشان، تارهای جدا شده و ریش ریش دارند. موقع بستن به دور سر آن را به گونه ای می بندند که این ریش ریش ها در طرفین به شکل زیبایی آویزان می شود. حتی می توان آن را جزوی از تزئینات سر و لباس مردان دانست. در نواحی سقز و مرزی به آن پچ می‌گویند. کاربرد این پارچه بیشتر به خاطر عرقچین است.

لباس مردانه از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود:
  1. که وا پاتول: که به جای کت و شلوار معمولی می‌پوشند ولی شکل و دوخت آن‌ها غیر از مد کت و شلواری است که معمول می‌باشد؛ که وا یا کت لباس کردی تقریباً به صورت یک ژاکت نظامی می‌دوزند با این تفاوتکه که وا جیب‌های کناره‌ای ندارد و ضمناً چاک آن کاملاً از طرفین راست و چپ باز می‌شود بعلاوه غیراز چاک کناره‌ای آستین‌هایش چاک دارا ست. دوخت شلوار کردی یا پاتول بدین ترتیب است که دهانه‌ای تنگ و بدنه‌ای گشاد دارد و به جای کمر انتهای آن را که گشادیش بیش از دوبرابر یک شلوار معمولی است با بندی که دخین نامیده می‌شود و از توی قسمت تا شده آن لیفه گذشته می‌بندند و از کمر به پایین که وا را داخل پاتول کرده و بند پاتول را روی ان می‌بندند.
  1. پشت تند (p-shttend): از پارچه گلدار به طول شش متر درست می‌شوند بدین ترتیب که پارچه را از سمت عرضش تا کرده می‌دوزند و بعد آن را به صورت مختلف ساده و گره چین به کمر می‌بندند آن‌های که صاحب اسلحهٔ کمریند آن را روی پشت تند می‌بندند و خنجر را بین پشت تند و که وا فرومی‌کنند.

 

  1. پچ (ech): پارچه‌ای است سه متری و اغلب گلدار که تارهای از آن جدامی‌کنند و به شکل جالبی طوری‌که تارهای ان در طرفین صورت آویزان گردد به دور سر می‌پیچند. پچ را که در نواحی سقز مرز می‌گویند روی کلاه مخصوص به نام عارقچین می‌بندند عارقچین را از نخ و مخصوصاً از نخ‌های قرقره‌ای با میل قلاب می‌بافند و این کار مخصوص زنان و دختران کرد است اغلب برای زیبایی بیشتر آن را از نخ‌های سیاه وسفید و به مقدار کم نخهای رنگین پرنقش می‌بافند.                                                            

البته شایان ذکر است که پیچ فقط مخصوص اکراد (کردها) نبوده در اکثر مناطق خاورمایانه مردها پیچ می‌بندند، برای نمونه در هندوستان، پاکستان، افغانستان، مناطق عربنشین و… ولی پیج هر قومی جداست و مخصوص آن قوم.

 

  1. کراس:  کراس همان پیراهن است با این تفاوت که اولاً یقه ندارد و بعلاوه به انتهای آستین‌ها نیز دنباله‌ای به نام سورانی می‌دوزند که آن را درحالت عادی روی آستین که وا می‌بندند و در مواقع اضطراری و مخصوصاً در مواقع جنگ دو سر سورانی بهم گره زده و به گردن می آویزانند و نیز همین سورانی‌ها باعث تسهیل بالا زدن آستین‌ها در مواقعشستن دست و صورت می‌باشند.

لباس زنانه کردی

لباس‌های زنان در میان لباس های محلی کردی بیشتر از جنس حریر، تور، مخمل و ساتن بوده که با پولک‌دوزی، سرمه‌دوزی، سنگ دوزی، ملیله‌دوزی، منجوق‌دوزی و … آراسته می‌شوند.

جافی‌: شلواری گشاد همانند شلوار مردان کرد است‌. این شلوار را زنان کرد، به ویژه زنان روستایی‌، هنگام کار می‌پوشند. در سایر مواقع‌، زنان شلوار گشاد از جنس نخ ها و پارچه های بسیار نرم دوخته و به پا می‌کنند. در بعضی مناطق به جافی درپه هم می گویند. این دو تنها در نواحی پاچه خود با هم متفاوت هستند. دم پای جافی ها تنگ تر از درپه هاست.

 

کراس: نام پیراهن زنان کردی است که دوختی ساده و بلند با دامنی گشاد دارد. معمولا آن را از پارچه‌های بسیار زیبا، نفیس و گران‌قیمت تهیه می‌کنند.

لباس زنانه کردی

کلنجه‌: نیم‌تنه‌ای زنانه و به شکل جلیقه است که روی پیراهن بلند می‌پوشند و در اورامان آن را سوخمه‌ می‌نامند. کلنجه را از پارچه زری بافت یا مخمل می دوزند.

 

شال یا پشت تند‌: از پارچه‌ای زیبا بافته می شود که روی لباس در ناحیه کمر بسته می‌شود. شال ها پارچه ای گاهی نواری شکل و گاهی مربعی هستند. رنگ شال ها رنگ رنگی است و زن‌ها آن را کمی بالاتر از پیراهن خود می بندند به ‌طوری که انتهای دامن ان ها از مچ پای آن ها پایین تر نروند و مزاحم راه رفتنشان نشود.

 

گلونی: نام نوعی پارچه و روسری است که توسط کردهای جنوبی و سورانی استفاده می‌شود. نوعی روسری با نقش‌های مخصوص است.

کلاو: یا کلاه که از زیره ای جنس مقوا داشته و بر روی آن را با پارچه و پولک می پوشانند. این کلاه به شکل استوانه‌ای کوتاه است که آن را با پولک‌هایی رنگین به صورت بسیار زیبایی تزیین می‌کنند. این کلاه را به ‌وسیله یک رشته  نخ طلایی رنگ که سکه های لیره یا نیم پهلوی‌هایی به آن می‌آویزند و از زیر چانه عبور می‌دهند، روی سر نگاه می‌دارند و دستمال را روی آن می‌بندند، رشته‌ای که کلاه را به آن صورت نگاه می‌دارد «قطاره» نام دارد. در دو طرف، در محل اتصالان با کلاه یک گل طلائی آویزان می‌نمایند.

 

کلکه‌: روسری یا دستاری است که به جای کلاه مورد استفاده زنان قرار می‌گیرد کلکه دارای رشته بلندی از ابریشم سیاه و سفید با ملیله‌دوزی هایی زیبا و ظریف است. این نوع روسری جزو گران ترین روسری های ابریشمی است که شاید آن را هنوز بر سر بزرگان و زنان مهم کردی ببینید.

 

که وا: همان قبا کردی است با این تفاوت که پارچه آن را رنگین انتخاب می‌کنند و ثانیا خیلی کوتاه‌ تر آن را می‌دوزند. این لباس ساده بلند را بر که روی کراس می پوشند تا روی مچ پا می آید و همانند مانتویی است که جلوی آن باز است.

 

ماشته: بعضی از زنان کردی پارچه را همانند شنل به دور گردنشان می بندد که به پشت می افتد. به این شنل، ماشته نیز می گویند.

لباس کردی
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.